Categorie Archiefonderzoek

De meeste archiefvragen die bij KennisNL Maritieme Historie binnenkomen, zijn te groot. Een familienaam, een vermoeden van een overtocht, een foto zonder jaar, en de hoop dat „het archief” de rest doet. Het archief doet niets uit zichzelf. U wel, mits u een volgorde aanhoudt. Dit stuk geeft die volgorde, als uitwerking van de module Archiefwerk. Termen die onderweg botsen — dok, helling, kade — controleert u in het Glossarium voordat u een foto een jaartal geeft.

Stap één is een zin zonder het woord alles. „Ik zoek het schip waarmee mijn grootvader in 1924 uit Rotterdam vertrok” kan. „Ik zoek alles over de zeevaart in onze familie” kan niet, niet omdat de vraag ongepast is, maar omdat zij geen zoekactie is. Stap twee is de naamvariatie. Schepen worden verbouwd en herdoopt. Mensen worden gespeld zoals de klerk het hoorde. Noteer drie spellingen en een jaarmarge van twee jaar aan weerszijden voordat u een database opent. Stap drie is uitputten wat u opent. Drie websites half doorzoeken voelt als ijver en is verwarring. Eén inventaris tot het eind, met een notitie van wat u niet vond, is een resultaat.

Voor Rotterdam zijn de ingangen bekend genoeg om niet te doen alsof zij magisch zijn. Het Stadsarchief bewaart beeld en gemeentelijke stukken over kades en havenaanleg. Kranten melden tewaterlatingen en vertrekken. Voor de Holland-Amerika Lijn bestaan passagierslijsten en naslag, met gaten en spelfouten. Werffoto’s van de RDM en tijdgenoten dateren niet zichzelf: een dok op Heijplaat veronderstelt dat het dok er al stond, en een bijschrift kan van een latere archiefmedewerker komen. Een tweede bron is daarom geen luxe maar de methode. Vindt u die niet, dan schrijft u „niet bevestigd”. Dat is een uitkomst die families liever niet horen en die u toch moet kunnen uitspreken.

Privacy treedt op zodra de gezochte persoon nog leeft of de stukken dat aannemelijk maken. Historisch onderzoek is geen vrijbrief om iemands medische gegevens of een recent personeelsdossier op een website te zetten. KennisNL publiceert zulke vondsten niet. In de sessie blijft het stuk op tafel of op het scherm van de bewaarplaats, volgens haar regels. U gaat naar huis met een zoeklog, niet met een map die u niet mag hebben.

Dezelfde volgorde werkt voor een werf in plaats van een persoon. Vervang de familienaam door de naam van het schip en het bouwnummer als u dat hebt. Koppel de tewaterlating in de krant aan de werf die de krant noemt, en wantrouw een foto die alleen „RDM” in potlood op de achterkant heeft. Potlood liegt niet altijd, maar potlood heeft geen datum. Bram Hermans laat groepen van hooguit zes deze oefening doen, omdat een zevende persoon alleen nog over de schouder meekijkt en de zoeklog vervuilt.

Eindigt u met een gat, bewaar dat gat dan. Een module die alleen treffers viert, leert u de verkeerde archiefhouding. De volgende vraag wordt dan nog breder. De volgende treffer wordt toeval. En toeval kunt u niet overdragen aan een collega of een kind dat dezelfde naam later nog eens wil controleren.