De ss Rotterdam en de kade die zij achterliet
De ss Rotterdam ligt bij Katendrecht en wordt daardoor makkelijk aangezien voor een gebouw dat toevallig op water drijft. Zij is een schip van de Holland-Amerika Lijn, gebouwd in de nadagen van de grote passagierslijn, en zij ligt op een plek die zelf ook geschiedenis is: de zuidoever, waar stukgoed en passagiers vertrokken en waar later werd gewoond. Dit artikel koppelt het schip aan de kade, niet aan het interieur. De uitwerking hoort bij Scheepsbouw en bij de zuidelijke wandeling in Werfroutes.
De Holland-Amerika Lijn werd in 1873 opgericht en maakte de Wilhelminakade tot vertrekpunt van emigratie en transatlantische vaart. Dat is een andere geschiedenis dan de RDM, en zij raken elkaar omdat een rederij schepen bestelt en een werf schepen bouwt. De ss Rotterdam is het zichtbare restant van de rederijkant. Heijplaat is het zichtbare restant van de werfkant. Een leerlijn die alleen het witte schip laat zien, mist de dokken. Een leerlijn die alleen de dokken laat zien, mist waarom Rotterdam überhaupt passagiersschepen in de vaart had.
De terugkeer van het schip naar de stad — afgemeerd bij het derde Katendrechtse Hoofd — veranderde de zuidoever in een plek waar erfgoed en woningbouw dezelfde foto delen. Dat is prettig voor een bezoeker en lastig voor een historicus. De woonblokken verklaren niet de lijnvaart. De lijnvaart verklaart wel waarom hier een kade van deze lengte lag. Wanneer de groep alleen selfies maakt bij de boeg, is de bijeenkomst mislukt. Wanneer iemand kan zeggen welk soort lading of welke passagiersstroom die lengte rechtvaardigde, is de bijeenkomst geslaagd. Daar is geen rondleidingsscript voor nodig, wel een kaart van de kade vóór de herontwikkeling van Kop van Zuid.
Katendrecht zelf verdient een eigen zin, omdat de wijk lang een aankomst- en vertrekbuurt van zeevarenden was en daarna een woonwijk werd op grond die de haven prijsgaf. Die overgang is geen bijzaak van het schip. Het schip maakt haar alleen zichtbaar voor wie anders door zou lopen naar de Erasmusbrug zonder te stoppen. In de route van KennisNL is de brug het einde, niet het onderwerp. Het onderwerp is de kade die haar functie verloor toen de haven zeewaarts ging, zoals beschreven in de driedeling van stadshaven, rivierbekken en landaanwinning.
Praktisch: het schip bezoeken is iets anders dan de kade lezen. Een entreebewijs van de exploitant is geen leerlijn. U kunt de gevel van de rivier af lezen zonder binnen te gaan, en voor veel groepen is dat genoeg. Gaat u wel aan boord, formuleer dan vooraf welke vraag het interieur beantwoordt die de kade niet beantwoordt. „Hoe zag een hut eruit” is een geldige vraag. „Het is indrukwekkend” is dat niet. Bram Hermans neemt de tweede zin niet op in de reader.
Sluit af met de Wilhelminakade, ook wanneer u bij Katendrecht begon. De kade en het schip zijn uit elkaar gegroeid: het schip ligt niet meer waar de lijn vertrok. Dat geografische verschil is de les. Erfgoed dat blijft liggen, ligt zelden op de oorspronkelijke plek. Wie die zin kan uitleggen, heeft meer aan dit artikel gehad dan een middag sightseeing.
